Tıbbi bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için muayene gerekir. Ameliyat sonrası dönemde ameliyatınızı yapan doktorun ve fizyoterapistinizin önerileri önceliklidir.
Sabah pencereyi açıyorsunuz; yüzünüze serin hava vuruyor. Yıllar önce kırılan bileğinizde tanıdık bir sızı beliriyor. Sanki bileğiniz, havanın döndüğünü sizden önce haber veriyor.
“Platin soğukta ağrır mı, yoksa yerinden mi oynadı?” diye düşünmeniz anlaşılır. Yeni diz protezi ameliyatı geçirdiyseniz, dışarı çıkmak da gözünüzde büyüyebilir.
Bu yazıda sızlamanın ne anlama gelebileceğini ve kışın kendinizi nasıl koruyabileceğinizi konuşacağız. Doktorun önerdiği buzla dışarıdaki soğuğun neden aynı olmadığını da açıklayacağız.
Her ameliyat ve her iyileşme farklıdır. Bu nedenle ameliyatınızı yapan doktorun ve fizyoterapistinizin size özel söyledikleri her zaman önce gelir.
Evet, platin bulunan bölgede soğuk havayla birlikte sızlama hissedilebilir. Bu sık bildirilen şikâyet, tek başına platinin bozulduğu veya yerinden oynadığı anlamına gelmez.
Türkiye’de yapılan bir araştırmada, vücudunda platin veya protez olan her 10 kişiden yaklaşık 6’sı soğuk havada ağrı hissettiğini söyledi. Şikâyeti olanların çoğunda belirgin hareket kaybı görülmedi. Ancak bu sonuç, sizin ağrınızın nedenini muayenesiz açıklamaz.
Peki, “platin” dediğimiz şey nedir? Fotokopiye bazen “Xerox” denmesi gibi, kemiğe takılan metal parçalar da halk arasında aynı adla anılır. Oysa bunlar genellikle gerçek platin değil, titanyum veya özel çelik gibi vücutla uyumlu metallerdir.
Örneğin, markete giderken eski kırık yeriniz sızlayıp eve dönünce hafifleyebilir. Bu durumla yeni başlayan, giderek artan ağrı aynı şekilde değerlendirilmez. Ağrınızın alıştığınızdan farklı olup olmadığına dikkat edin.
Kısacası: Soğukta sızlama yaygındır; tek başına platinde sorun olduğunu göstermez.
Nedeni tam olarak bilinmiyor; kasların sertleşmesi, damarların daralması ve ameliyat bölgesindeki hassasiyet olası açıklamalardır. Bilim insanları da bu soruyu henüz bütünüyle çözmüş değil.
Soğukta omuzlarınızı istemeden yukarı çekip kasıldığınızı düşünün. Kaslar soğuyunca daha sert hissedilebilir. Ameliyat çevresindeki kasların gerginliği de sızlamaya katkıda bulunabilir; bu, olası bir açıklamadır.
Üşüdüğünüzde ellerinizin önce soğuması da tanıdık bir örnektir. Vücut, ısı kaybını azaltmak için ciltteki damarları daraltır. Evin bazı odalarının kaloriferini kısıp içerideki sıcaklığı korumaya benzetebilirsiniz.
“Metal soğuğu çeker” sözüne gelince: Bazı uzmanlar metalin soğuğu daha çabuk hissettirdiğini düşünüyor. Ama bunun ağrıyı açıkladığı kanıtlanmış değil. Mutfaktaki metal kaşıkla vücudunuzun içindeki platin aynı koşullarda bulunmaz.
Üstelik araştırmada kullanılan platin veya protezin türü şikâyeti açıklamamış. Bu yüzden yalnızca platinin hangi metalden yapıldığına bakarak ağrının nedenini söyleyemeyiz.
Kas gerginliğini anlamak için Kas Spazmı Nedir? Kas Spazmı Neden Olur? yazısını okuyabilirsiniz. Daha genel bilgi için Soğuk Havada Eklem Ağrısı yazısı da yardımcı olabilir.
Kısacası: Sızlamanın olası açıklamaları vardır; ancak ağrıyı yalnızca metale bağlamak doğru değildir.
Normal kış soğuğunun platine veya proteze zarar verdiğini gösteren güçlü bir bilgi yok. Kemiğin kaynamasını veya yaranın iyileşmesini geciktirdiği de gösterilmiş değil.
Örneğin, kapıdan çıkınca ameliyatlı dizinize serin hava gelmesi, protezin bozulduğu anlamına gelmez. Yine de üşüyerek uzun süre dışarıda kalmanız gerekmez. Rahat hissedeceğiniz şekilde giyinmek ve güvenli bir yol seçmek daha uygundur.
Yaranız yeniyse öncelik, size anlatılan yara bakımını sürdürmektir. Pansumanı değiştirme ve bölgeyi yıkama konusunda ameliyatınızı yapan doktorun talimatlarını izleyin. Yara Bakımı Hakkında Kapsamlı Rehber yazısı genel bilgileri tamamlayabilir.
Peki, sızlayan platin çıkarılmalı mı? Sadece soğukta sızlıyor diye platin çıkarılması kararı verilmez. Doktorunuz muayeneyle başka nedenleri değerlendirir; çıkarılmasının gerekip gerekmediğini bundan sonra konuşabilirsiniz.
Kısacası: Serin havayı hasarla eş tutmayın; yara bakımını ve kontrollerinizi sürdürün.
Evet, soğuktan korunurken doktorunuzun önerdiği buz uygulamasını yapabilirsiniz. Çünkü kontrollü buz uygulamasıyla dışarıda uzun süre üşümek aynı şey değildir.
Bir bölgeye havluya sarılmış soğuk paket koyduğunuzu düşünün. Nerede duracağını ve ne zaman kaldırılacağını siz kontrol edersiniz. Rüzgârlı bir durakta beklerken ise soğuğun etkisini aynı şekilde sınırlayamazsınız.
Diz protezi sonrası buz uygulaması, ilk dönemde ağrı ve şişliğin azalmasına yardımcı olabilir. Ancak herkeste aynı rahatlamayı sağlamaz; iyileşmeyi kesin hızlandırdığı söylenemez. Amaç, doktorunuzun bakım planına uygun destek sağlamaktır.
Buzun nasıl, ne kadar ve ne sıklıkla kullanılacağını doktorunuz ve fizyoterapistiniz size özel olarak söyleyecektir. Komşunuzun ameliyat sonrası uyguladığı süre sizin için uygun olmayabilir. Verilen planı anlamadıysanız yeniden açıklamalarını isteyin.
Kısacası: Doktorun planladığı buz uygulamasıyla günlük hayatta üşümekten korunmak birbiriyle çelişmez.
Önlemler, yapılan ameliyata ve iyileşmenin hangi aşamasında olduğunuza göre değişir. Yeni ameliyat olmuş dizle yıllar önce iyileşmiş bileğin ihtiyaçları aynı değildir.
“Diz protezi soğukta ağrı yapar mı?” veya “Kalça protezi soğukta ağrı yapar mı?” sorularının yanıtı benzerdir: Bölgede sızlama olabilir. Diz protezi sonrası kış aylarında, güvenli hareketi sürdürmek ve düşmemek önceliklidir.
Örneğin, apartman çıkışı buzluysa yürüyüşünüzü güvenli bir kapalı alana taşıyabilirsiniz. Buz uygulamasında ve günlük hareketlerde size verilen planı izleyin.
Kırığın platin ve vidayla sabitlendiği bölge, yıllar sonra da kışın sızlayabilir. Bileğinizi eldivenle korumak gibi basit önlemler rahat etmenize yardımcı olabilir.
Ancak yeni veya artan ağrıyı eski kırığa bağlayıp geçmeyin. Platin çıkarılması kaygınızı muayenede konuşun; bu karar yalnızca mevsime göre verilmez.
Burada sözü edilen soğuk, çoğu zaman bakım planındaki buz uygulamasıdır. Dışarıda ise kayma ve ani dönme hareketlerinden korunmak gerekir.
Örneğin, otobüse yetişmek için buzlu kaldırımda hızlanmayın. Ayağa basma ve egzersiz sınırlarınızı ameliyatınızı yapan doktor ve fizyoterapistiniz belirlemelidir.
Bel veya boyun ameliyatı sonrasında, soğukta bu bölgelerde sızlama hissedilebilir; kas gerginliği buna katkıda bulunabilir. Rüzgârda beklerken belinizi ve sırtınızı örten, hareketinizi engellemeyen kıyafetler seçin.
Yeni başlayan ağrıyı yalnızca platine bağlamayın. Her ameliyatın iyileşmesi farklıdır; kendi doktorunuzun ve fizyoterapistinizin önerileri genel tavsiyelerden önce gelir.
Kısacası: Kış önlemlerini ameliyatınıza uyarlayın; başkasının iyileşme takvimini kendinize ölçü almayın.
Kaymayı azaltan ayakkabılar, sağlam yürüme desteği ve güvenli güzergâh seçimi düşmekten korunmanıza yardımcı olur. Ancak hiçbir ayakkabı buzlu zemini tamamen güvenli yapmaz.
Araba lastiğinin dişleri aşındığında yol tutuşunun azaldığını bilirsiniz. Ayakkabı tabanı ve bastonun lastik ucu da benzer şekilde kontrol ister. Dışarı çıkmadan önce bunlara bakmak küçük ama işe yarayan bir alışkanlıktır.
Markete giden kısa yol buzluysa, daha uzun ama temizlenmiş yolu seçebilirsiniz. Kendinizi güvende hissetmiyorsanız yardım istemeniz, iyileşmenizi koruyan bir tercihtir.
Kısacası: Dışarı çıkarken yalnızca havanın sıcaklığına değil, basacağınız zemine de bakın.
Doktorunuzun izin verdiği hareketleri ve fizyoterapistinizin gösterdiği egzersizleri evde sürdürebilirsiniz. Buzlu yolda yürümek zorunda değilsiniz; önemli olan size uygun hareket planını korumaktır.
Kar yağınca sporcuların antrenmanı kapalı salona taşıdığını düşünün. Siz de hareket edeceğiniz yeri değiştirebilirsiniz. Evde, önünüzde eşya olmayan güvenli bir alan hazırlayın.
Peki, bütün günü koltukta geçirmek neden iyi bir çözüm değildir? Uzun otobüs yolculuğundan sonra bacakların şişip tutulmasını hatırlayın. Ameliyat sonrasında uzun süre hareketsiz kalmak, pıhtı riskini de artırabilir.
Burada sorun “kışın pıhtı yapması” değildir; evde daha az hareket etmektir. Yine de ayağa basma yasağınız varsa yürümeye çalışmayın. Böyle durumlarda yapabileceğiniz hareketleri ve gerekli korunmayı doktorunuz belirler.
Sıcak tutmak, bölgeyi mümkün olduğunca ısıtmak demek değildir. Örneğin, rahat bir kıyafetle örtmekle sıcak torbayı cilde bastırmak aynı değildir.
Kısacası: Güvensiz havalarda hareketi eve taşıyın; dinlenmeyi gün boyu hareketsiz kalmakla karıştırmayın.
Yeni başlayan, artan veya başka belirtilerin eşlik ettiği ağrı hekim tarafından değerlendirilmelidir. Alışılmış sızlamadan farklı bir değişiklik varsa, havanın ısınmasını beklemeyin.
Örneğin, eskiden eve girince hafifleyen bilek ağrısı artık gece de sürüyorsa durum değişmiştir. Bu, mutlaka ciddi sorun bulunduğu anlamına gelmez; nedeninin değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.
Böyle bir durumda ameliyatınızı yapan doktora veya bir hekime başvurun. Baldırda yeni şişlik, ateşli yara şikâyeti veya düşme sonrası şekil bozukluğunda gecikmeden değerlendirme isteyin.
Ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı olursa vakit kaybetmeden acil servise başvurun.
Kısacası: Ağrının alışılmıştan farklı olması veya yeni belirtiler eklenmesi, değerlendirme istemek için yeterlidir.
Kışın sızlama yaşamanız, ameliyatınızın boşa gittiği veya platininizin zarar gördüğü anlamına gelmez. Kapıdan çıkmadan zemine bakmak, rahat giyinmek ve egzersizleri uygun yerde sürdürmek elinizdeki basit adımlardır. Alıştığınızdan farklı ağrıda ise yardım istemeyi ertelemeyin.
Kısacası: Kışı kendi iyileşme planınızı izleyerek ve günlük koşullara göre küçük önlemler alarak karşılayabilirsiniz.
Platin bulunan bölgede soğuk havayla birlikte sızlama hissedilebilir. Örneğin, eski kırık yeriniz dışarıda sızlayıp içeride hafifleyebilir. Ancak yeni veya artan ağrı, muayene gerektirir.
Protez çevresinde sızlama olabilir; bu, protezin zarar gördüğünü tek başına göstermez. Normal kış soğuğunun protezi bozduğunu gösteren güçlü bir bilgi yok. Ağrıya şişlik veya hareket güçlüğü eklenirse doktorunuza danışın.
Normal kış soğuğunun kemik kaynamasını veya yara iyileşmesini geciktirdiğini gösteren güçlü bir bilgi yok. Yine de yeni yaranızın bakımında doktorunuzun söylediklerini uygulayın. Serin hava ile yaranın bakımını aksatmak farklı durumlardır.
Buz, uygun bölgeye ve belirlenen süreyle uygulandığında ağrı ve şişliğin azalmasına yardımcı olabilir. Dışarıda üşümek böyle kontrollü bir bakım değildir. Uygulamanın şeklini ve süresini doktorunuzla fizyoterapistiniz belirlemelidir.
Doktorunuz yürümeye izin verdiyse ve zemin güvenliyse dışarıda yürüyebilirsiniz. Ne zaman başlayacağınız, ameliyatınıza ve iyileşmenize bağlıdır. Zemin buzluysa size önerilen hareketleri güvenli kapalı alanda sürdürün.
Sadece soğukta sızlama, platinin çıkarılması gerektiğini göstermez. Doktorunuz ağrının başka nedenlerini ve çıkarılmasının olası yararlarını, risklerini değerlendirir. Karar, muayene sonrasında size özel verilir.
Kısacası: Genel cevapları kendi ameliyat planınızla birlikte değerlendirin; değişen şikâyetlerinizi doktorunuzla paylaşın.
0(312) 335 48 38